Otomatik şanzımanlı bir otomobilde P veya N konumundan D'ye geçtiğinizde aktarma organlarına yük binmeye başlar. Bu sırada aracın hafifçe hareket etmek istemesi veya küçük bir titreşimin hissedilmesi tek başına arıza göstergesi değildir. Fakat geçiş sırasında kabini belirgin biçimde sallayan bir darbe oluşuyorsa durum değişir. Otomatik vites D'ye alınca sarsıntı yapmasının arkasında şanzımanın kendisi kadar motor ve şanzıman takozları, rölanti devri, şanzıman yağı ve elektronik kontrol sistemleri de bulunabilir. Sorunun yalnızca D konumunda mı yoksa R'ye geçerken de mi ortaya çıktığı ise arızanın kaynağını bulmayı kolaylaştırabilir. Otomatik vites D'ye alınca neden sarsıntı yapar? Vites kolunu D konumuna getirdiğinizde şanzıman, motor gücünü tekerleklere iletecek şekilde devreye girer. Geleneksel otomatik şanzımanlarda bu süreçte tork konvertörü ve hidrolik sistem görev yapar. Çift kavramalı sistemlerde ise kavramaların çalışma biçimi farklıdır. Bu yüzden hissedilen hareketin karakteri şanzıman türüne göre değişebilir. Belirgin bir sarsıntının kaynağı hidrolik basınç problemi, valf gövdesi veya solenoidlerle ilgili bir arıza olabilir. Çift kavramalı şanzımanlarda kavrama ve mekatronik sistemindeki problemler de ilk hareket sırasında sertlik yaratabilir. Bunlar doğrudan şanzımanla ilişkili ihtimallerdir ancak kontrol edilmesi gereken başka parçalar da vardır. Motorun normalden yüksek rölantide çalışması, D konumuna geçildiği anda aktarma organlarına daha fazla yük aktarılmasına yol açabilir. Aşınmış motor veya şanzıman takozları ise oluşan hareketi yeterince sönümleyemediğinden normalde çok az hissedilecek bir geçişi kabinde sert bir vuruntu gibi hissettirebilir. Dolayısıyla D'ye geçerken oluşan sarsıntı doğrudan “şanzıman bozuldu” şeklinde yorumlanmamalı. Doğru teşhis için aracın genel çalışma biçimi birlikte incelenmeli. Motor ve şanzıman takozları sarsıntı yapar mı? Motor ve şanzıman takozları güç aktarma sistemini araç gövdesine bağlarken oluşan titreşim ve hareketlerin kabine aktarılmasını azaltır. Kauçuk veya hidrolik yapıya sahip olabilen bu parçalar zamanla aşınabilir, çatlayabilir ya da görevlerini eskisi kadar iyi yerine getiremez hâle gelebilir. Vitesi D konumuna aldığınız anda motora yük bindiği için güç aktarma grubunda doğal olarak bir miktar hareket oluşur. Takozlar sağlıklıysa bu hareket büyük ölçüde kontrol altında tutulur. Aşınmış bir takoz varsa motor normalden fazla hareket edebilir ve sürücü bunu kabinde tek seferlik sert bir sarsıntı şeklinde hissedebilir. Takoz probleminde titreşim yalnızca D'ye geçiş sırasında görülmeyebilir. Araç D konumunda ve frene basılı şekilde beklerken direksiyon, koltuk veya gövdede normalden fazla titreşim hissedilmesi de tabloya eşlik edebilir. R konumuna geçildiğinde benzer veya daha güçlü bir vuruntu oluşması da mümkündür. Bu arızanın şanzıman problemiyle karıştırılması gereksiz masraflara yol açabilir. D'ye geçerken vuruntu şikâyetinde motor ve şanzıman takozlarının fiziksel durumu bu yüzden kontrol edilmesi gereken ilk bölgeler arasındadır. Şanzıman yağı D'ye geçerken vuruntuya neden olur mu? Geleneksel otomatik şanzımanlarda kullanılan yağ, sistem içerisindeki parçaları yağlamanın ötesinde hidrolik çalışmanın da bir parçasıdır. Uygun basıncın oluşturulması ve kavramaların doğru şekilde kontrol edilmesi açısından sıvının seviyesi ile özellikleri önem taşır. Şanzıman yağı seviyesi düşük olduğunda veya sistemde kaçak bulunduğunda D konumunun devreye girmesinde gecikme yaşanabilir. Bazı durumlarda sürücü vitesi D'ye aldıktan sonra kısa bir süre hiçbir şey olmadığını, ardından aracın bir anda kavrayarak öne doğru silkindiğini fark edebilir. Böyle bir davranış normal kabul edilmemeli. Yanlış özellikte şanzıman yağı kullanılması da çalışma düzenini bozabilir. Her otomatik şanzımanın sıvı gereksinimi aynı olmadığı için yalnızca yağın rengine bakarak veya herhangi bir otomatik şanzıman yağı ekleyerek çözüm aramak doğru değildir. Yağ seviyesinin kontrol yöntemi bile araçtan araca değişir. Bazı modellerde ölçüm belirli bir çalışma sıcaklığında yapılırken bazılarında klasik yağ çubuğu bulunmaz. Bu yüzden yağla ilgili şüphede üreticinin belirlediği prosedür izlenmeli. Sorun yağ değişiminden hemen sonra başladıysa kullanılan sıvının spesifikasyonu ve seviyenin doğru ayarlanıp ayarlanmadığı da araştırılabilir. Motor soğukken D'ye alınca sarsıntı neden artar? Aracın ilk çalıştırıldığı dakikalarda motor ve şanzıman normal çalışma sıcaklığına henüz ulaşmamıştır. Motor kontrol sistemi de soğuk çalışma sırasında rölantiyi belirli bir süre normalden yüksek tutabilir. Vites bu sırada D konumuna alınırsa yük aktarımı daha belirgin hissedilebilir. Şanzıman sıvısının sıcaklığı da sistemin çalışma karakterini etkiler. Bu yüzden ilk hareket sırasında hissedilen hafif bir geçiş, araç ısındığında tamamen kaybolabilir. Otomobilin ilk günden beri gösterdiği hafif ve tutarlı bir davranış ile sonradan ortaya çıkan sert vuruntuyu birbirinden ayırmak gerekir. Motor devri normale indikten ve araç çalışma sıcaklığına ulaştıktan sonra sarsıntı belirgin şekilde azalıyorsa soğuk çalışma koşullarının etkisi düşünülebilir. Buna karşılık her sabah giderek sertleşen bir darbe varsa veya D konumunun devreye girmesi birkaç saniye gecikiyorsa yalnızca motorun soğuk olmasıyla açıklamak yeterli değildir. Motorun düzensiz çalışması da D'ye geçildiğinde daha kolay fark edilebilir. Rölantide küçük bir düzensizlik varken şanzımanın yük bindirmesi titreşimi artırabilir. Böyle bir durumda ateşleme ve yakıt sistemi gibi motorla ilgili olasılıkların da değerlendirilmesi gerekir. D'ye geçerken sarsıntı ne zaman ciddi bir soruna işaret eder? D konumuna geçtiğiniz anda oluşan küçük ve her zaman aynı kalan hareket, aracın normal çalışma karakterinin bir parçası olabilir. Daha önce olmayan sert bir vuruntu başladıysa, sarsıntının şiddeti artıyorsa veya şanzıman D'ye geçmekte gecikiyorsa kontrol zamanı gelmiş demektir. Vitesi seçtikten sonra aracın birkaç saniye bekleyip aniden kavraması, hareket sırasında viteslerin sert değişmesi, motor devrinin yükselmesine rağmen otomobilin beklenen şekilde hızlanmaması ve gösterge panelinde şanzıman uyarısının yanması daha ayrıntılı inceleme gerektirir. Yanık kokusu veya aracın altındaki yağ sızıntısı da göz ardı edilmemeli. Serviste yalnızca şanzımanın iç parçalarına bakılması yerine arıza kodları, yağ seviyesi ve kaçaklar, motor ile şanzıman takozları, rölanti durumu ve elektronik kontroller birlikte değerlendirilebilir. Test sürüşü de vuruntunun hangi koşullarda tekrarlandığını ortaya çıkarmaya yardımcı olur. Aracı kullanırken D veya R konumunu seçmeden önce tamamen durmak da aktarma organlarına gereksiz yük bindirmemek açısından iyi bir alışkanlıktır. Sert vuruntu sürekli tekrar ediyorsa ise vites koluyla farklı denemeler yapmak yerine kaynağın bulunması gerekir. Bazen değişmesi gereken parça bir takoz olabilir, bazen de şanzımanın kendi sistemi müdahale istiyor olabilir.